Kara Kuvvetleri Komutanlığının Tarihçesi

İlk Türk Devletleri Dönemi

Kara Kuvvetlerinin kuruluş tarihi olarak, Büyük Hun İmparatoru Mete Han’ın tahta çıkış tarihi olan MÖ 209 yılı esas alınmıştır.

İlk kez Mete Han tarafından MÖ 209 yılında kurulan düzenli Türk kara ordusunda sayı itibarıyla 10.000 atlıdan oluşan en büyük birlik, “tümen” olarak adlandırılmış; tümenler binlere, binler yüzlere, yüzler onlara ayrılmış; her birinin başına tümenbaşı, binbaşı, yüzbaşı ve onbaşı rütbelerine sahip birer komutan görevlendirilmiş ve aşağıdan yukarıya doğru emir-komuta zinciri içinde birbirine bağlanmıştır.

Mete Han ile tarih sahnesine çıkan bu teşkilatlanma modeli, günümüze kadar uzanan yelpaze içinde hüküm süren diğer Türk devletleri ile süregelmiş; özellikle Göktürkler, Uygurlar, Selçuklular ve Osmanlılar döneminde Türk ordusu, dünyanın sayılı ordularından biri olmuştur.

1040 yılında Dandanakan Meydan Muharebesi’nde Gaznelileri yenerek bağımsızlığına kavuşan, 26 Ağustos 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi’nde Bizanslıları yenerek Anadolu’yu yeni bir Türk yurdu yapan Büyük Selçuklu Devleti’nde, Kara Kuvvetlerinin teşkilat ve eğitimi sağlam esaslara bağlanmıştır.

Büyük Selçuklu Devleti’nden sonra, Anadolu Selçukluları ve Mısır Türk Memlukları da mükemmel ordular meydana getirmişlerdir.

Osmanlı İmparatorluğu Dönemi

1299 yılında kurulan Osmanlı İmparatorluğu hızla büyüyüp güçlenmiş, bu güçlenmeye paralel olarak da 1363 yılından itibaren Anadolu dışına çıkan Osmanlı orduları; batıda Sırpsındığı, Kosova, Niğbolu, Varna, İstanbul’un Fethi ve Mohaç; doğuda Çaldıran, Mercidabık ve Ridaniye Muharebelerinde büyük zaferler elde etmişlerdir.

Osmanlı ordusunun teşkilatlı bir şekilde ortaya çıkışı ise Sultan I’inci Murat zamanında olmuştur. Tarihte ilk süvarili ordu olma niteliğini taşıyan Osmanlı ordusu, önceleri yalnızca atlı akıncılardan oluşmakta iken daha sonraları yaya birliklerin de katılmasıyla Yeniçeri Ocağı adı altında sürekli bir yapıya dönüştürülmüştür. İmparatorluğun yükseliş dönemlerinde elde edilen zaferlerde Yeniçeri Ocağı önemli rol oynamıştır.

Osmanlı İmparatorluğu’nun gerileme devri ile birlikte etkinliğini yitiren Yeniçeri Ocağı, 15 Haziran 1826’da başlayan Yeniçeri Ayaklanmasının bastırılmasını müteakip kaldırılmıştır. Bu ordunun yerine “Asakiri Mansure-i Muhammediye” adı ile yeni bir ordu kurulmuştur. Bu gücün temelini “kol” adı verilen taburlar oluşturmuştur. Yine bu teşkilat devresinde; 1834 yılında orduya komuta edecek subayları yetiştirmek amacıyla, “Mekteb-i Harbiye-i Şahane” adıyla Kara Harp Okulu açılmıştır.

Tanzimat Fermanı’ndan 4 yıl sonra, 1843’te, yeni bir düzenlemeye gidilerek beş yıllık hizmet süresine tabi personelle oluşturulan beş ordu kurulmuş ve 1848 yılında yapılan bir değişiklikle ordu sayısı altıya çıkarılmıştır. Mekteb-i Fünun-u Harbiye-i Şahane olarak adlandırılan Harp Akademisi, 20 Temmuz 1848 yılında İstanbul’da kurulmuştur. Diğer yandan, bu dönemde askerî okullar da çoğaltılmış ve lise seviyesinde askerî okullar; 1845 yılında İstanbul ve Bursa’da, 1846 yılında Edirne ve Manastır’da, 1847 yılında Şam’da, 1872 yılında Erzurum’da ve 1875 yılında Bağdat’ta açılmıştır. Bunlar, Harp Okulunun öğrenci kaynağını teşkil etmiştir.

İkinci Meşrutiyet’in ilanıyla birlikte, idari alandaki yeniliklere paralel olarak ordu teşkilatında yeni bir düzenleme yapılmak suretiyle silah ve malzeme miktarı artırılmış; ancak, Trablusgarp ve Balkan Savaşları nedeniyle ordudaki gelişmeler sekteye uğramıştır.

Bunun hemen arkasından girilen 1’inci Dünya Savaşı’nda Galiçya’dan Yemen’e ve Kafkaslara kadar uzanan cephelerde kısmi başarılar kazanan Türk ordusu, Çanakkale Zaferi ile tarihe adını altın harflerle yazdırmıştır. Değişik cephelerde elde edilen başarılara rağmen, 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Mütarekesi’nin ağır hükümleriyle karşı karşıya kalınmıştır.

Mondros Mütarekesi'nin hükümlerine göre, vatan sözde galip devletler tarafından küçültülmüş, Kara Kuvvetlerinin mevcudu indirilmiş, silahları elinden alınmış, vatan toprakları işgal edilmiştir.

Türk ulusu, işgalleri tanımayarak direnişe geçmiş, memleketin her tarafında oluşan gönüllüler ve milis grupları faaliyet göstermeye başlamıştır.

Dağınık hâlde ve küçük birlikler şeklindeki unsurların çabaları ile arzu edilen başarıları sağlamanın mümkün olamayacağını gören Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları, düzenli ordunun kurulması için 1920 yılı ortalarından itibaren çalışmaya başlamış, sonuçta Batı Cephesi Komutanlığı teşkil edilmiştir.

Tüm olanaksızlıklara rağmen büyük güçlükler altında teşkil edilen bu ordu sayesinde I’inci ve II’nci İnönü Savaşları ile “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır, o satıh bütün vatandır.” parolası ile Sakarya Meydan Muharebesi kazanılmış; 26 Ağustos 1922 tarihinde Yunan ordusuna karşı başlatılan Büyük Taarruz ve devamında Mustafa Kemal Paşa’nın bizzat Başkomutan sıfatıyla yönettiği Başkomutanlık Meydan Muharebesi büyük bir zaferle sonuçlanmıştır.

Bozguna uğrayan ve kaçan düşmana karşı Mustafa Kemal Paşa’nın, 1 Eylül 1922 tarihinde verdiği “Ordular ilk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!” emri ile düşmanın 9 Eylül 1922 tarihinde denize dökülmesi sağlanmış ve Anadolu işgal edilmekten, Türk ulusu ise esaret altına alınmaktan kurtarılmıştır. Böylece vatanın bütünlüğü ve Türk devletinin kayıtsız ve şartsız istiklali bütün dünya tarafından tanınmıştır.

Cumhuriyet Dönemi

Atatürk’ün önderliğindeki Ulusal, Kurtuluş Savaşı’nda kazanılan zafer sonunda, Türk Kara Kuvvetleri, Cumhuriyet Dönemi’nin başında ikişer tümenli dokuz kolordu ve üç süvari tümeninden oluşan üç ordu müfettişliği hâlinde teşkilatlandırılmıştır.

1923-1939 Dönemi

Kurtuluş Savaşı’ndan sonra; memleket içinde kalan silah, araç, gereç ve donatım toplatılmıştır. Gerekli olanların ıslahı yapılarak ordunun kuruluş ve kadrosuna katılmıştır. Sürekli gelişen silah ve malzeme teknolojisini izleme, inceleme ve muayene için bir “Fen ve Sanat Dairesi” kurulmuştur.

16 yıl içinde; ordunun tüm giyecek ve diğer levazım ihtiyaçları ile silahlı kuvvetlerin donatım malzemesi, millî fabrikalarda yapılacak hâle gelmiştir.

Kara Kuvvetlerinin silah ve malzemesini tamir ve ıslah için, Ankara’da askerî fabrikaların temeli atılmış ve faaliyete geçirilmiştir.

1934 yılında Lüleburgaz’da ilk tank birliği kurulmuştur.

Kara Harp Okulu, 1936 yılında inşaatın tamamlanmasının ardından Pangaltı/İstanbul'daki binasından Ankara'ya taşınmıştır.

1939-1945 Dönemi

1939 yılı, Türk Silahlı Kuvvetlerinin ve Kara Kuvvetlerinin gelişimi açısından önemli bir yıldır. İkinci Dünya Harbi tehlikesi Türkiye Cumhuriyeti’nin de kapılarını çaldığından ihtiyaçların, seferî kuruluşa göre karşılanması gerekiyordu. Bu maksatla çeşitli safhalarda aşağıdaki faaliyetler gerçekleştirilmiştir:

• • Kara Kuvvetlerinin seferî duruma geçmesi ve seferde teşkil edilecek tümenlerin kurulmasıyla, barıştaki 10 olan kolordu sayısı, 15’e çıkarılmıştır.
• • Paraşüt birlikleri teşkil edilmiştir.
• • Batı Anadolu’daki birlikler takviye edilmiştir.
• • Doğu sınırlarımızdaki birliklerimiz takviye edilmiştir.
• • Doğuda ve batıda iki cephede de yeterli derecede kuvvetli olabilmek için, bütün sınıflar silah altına alınarak eksik bulunan muhabere ve istihkâm birliklerinin, zırhlı tugayların ve ölçme alaylarının kadroları takviye edilmiştir. Barışta bütçe yetersizliği nedeniyle teşkil edilememiş, ağır makineli tüfek bölükleri, koşulu ve çakılı topçu bataryalar ve nakliye kolları kurulmuştur.

1945-1952 Dönemi

• • 1949 yılında Kara Kuvvetleri Komutanlığı kurulmuştur. Bu tarihe kadar, ordu komutanlıkları harekât ve eğitim yönünden Genelkurmay Başkanlığına, personel ve lojistik destek bakımından ise Millî Savunma Bakanlığına bağlı bulunuyorlardı. 1950 yılından itibaren ise Kara Kuvvetleri Komutanlığı, bütün sınıf okulları ve eğitim merkezlerini bünyesine almıştır.
• • 1950 yılında Kore Harbi’nin çıkması üzerine Kara Kuvvetlerinden tugay büyüklüğünde bir kuvvet, Birleşmiş Milletler ordusuna katılmak üzere Kore’ye gönderilmiştir.

1952-1992 Dönemi

• • Türkiye, 1952 yılında NATO üyesi olmuştur.
• • Türkiye’nin NATO’ya üye olmasından sonra Kara Kuvvetlerinin bütün sınıfları, NATO standartlarına göre modern silah ve teçhizat ile donatılmıştır.
• • Hava savunma topçu birlikleri kurulmuş ve Nike füzeleri ile tedarik edilmiştir.
• • 1957 yılında Kara Havacılık Okulu kurulmuştur.
• • 1966 yılında, Ankara’da 4’üncü Kolordu Komutanlığı kurulmuştur.
• • 1974 yılında Kıbrıs Barış Harekâtı icra edilmiş ve Kıbrıs’ta kolordu seviyesinde Türk Barış Kuvvetleri Komutanlığı kurulmuştur.
• • 1975 yılında İzmir'de Ege Ordu Komutanlığı kurulmuştur.

Bu dönem içindeki diğer gelişmeler ise şunlardır:

• • Eğitim Komutanlığının Teşkili (1985): 1985 Temmuz ayında, Kara Kuvvetleri Eğitim Komutanlığı kurulmuştur. Kara Kuvvetleri Eğitim Komutanlığının adı, 1994 yılında Kara Kuvvetleri Eğitim ve Doktrin Komutanlığı olarak değiştirilmiştir.
• • Lojistik Komutanlığı Teşkili (1988): Kara Kuvvetlerinin lojistik faaliyetlerini modern harbin gereklerine uygun olarak daha rasyonel ve etkili bir şekilde yürütmek amacıyla; Kara Kuvvetleri Karargâhı ile ordu ve bağımsız kolordular arasında icracı bir komutanlık olan Lojistik Komutanlığının kuruluşu 1988 yılı sonunda tamamlanmıştır.
• • Hudut emniyeti: 10 Kasım 1988 tarihli ve 3497 sayılı “Kara Sınırlarının Korunması ve Güvenliği” hakkındaki Kanun gereğince, kara hudutlarının korunması görevi Kara Kuvvetleri Komutanlığının sorumluluğuna verilmiştir.
• • Tatbikat: 1986 yılından itibaren, komutanların ve birliklerin muharebe ortamında iki taraflı harekâtta bulunmalarını sağlamak, kıta sevk ve idare eğitim seviyesini yükseltmek maksadıyla, her yıl bir ordu bölgesinde Mehmetçik tatbikatlarının icrasına başlanmıştır.

1992-2010 Dönemi

1990 yılında Varşova Paktı’nın çöküşü ve SSCB’nin dağılmasıyla dünyada güç dengeleri altüst olmuş ve belirsizlikler ortamına girilmiş, soğuk savaş dönemi sona ermiştir. Bu kapsamda; büyük birçok devlet ordularını küçültüp sayıca daha az, fakat daha etkin ordular oluşturmaya başlamışlardır.

Bu dönemde; Türkiye’ye yönelik tehditler, Avrupa Konvensiyonel Kuvvetler Antlaşması’nın (AKKA) getirdiği sınırlamalar, Kara Kuvvetlerinin zafiyet sahaları dikkate alınarak;

• • Geleceğin muharebe ortamına uyum sağlayabilecek,
• • Hareket kabiliyeti ve ateş gücü yüksek,
• • Düşmanı derinlikten itibaren tespit, teşhis ve tanıma imkânı olan,
• • Gece muharebe etme yeteneğine sahip,
• • Beka kabiliyeti yüksek,
• • Elastiki ve çok maksatlı kullanıma imkân veren,
• • Yeterli büyüklükte,
• • Sevk ve idaresi kolay,
• • Personel tasarrufuna imkân sağlayan ve etkili bir seferberlik sistemine dayanan,
• • Tabur, tugay, kolordu ve ordu kuruluşlarını esas alan bir kuvvet yapısı hedeflenmiştir.

Bu kapsamda; tümen teşkilatı yerine, birlikler tugay şeklinde teşkilatlandırılmış ve kolordulara bağlanmıştır. Ayrıca; hareket kabiliyeti ve ateş gücünü artırmak maksadıyla, tugaylar, ağırlıklı olarak zırhlı ve mekanize birlikler hâlinde teşkil edilmiştir.

Keşif, gözetleme ve hedef tespit imkânlarının artırılması maksadıyla, 2007 yılından itibaren; Ordu Komutanlıkları kuruluşuna Taktik ve Mini İnsansız Hava Aracı Sistemlerinin (İHAS) yer aldığı İnsansız Hava Aracı Tabur, Bölük ve Takımları, Tugay ve Alay Komutanlıklarının kuruluşuna Mini İnsansız Hava Aracı Sistemleri Timleri ilave edilmiştir.

Merkezî yetenek havuzlarının oluşturulması kapsamında Muhabere Elektronik Bilgi Sistemleri birlikleri yeniden yapılandırılmış; Ordu Komutanlıklarında Muhabere Elektronik Bilgi Sistemleri Alay Komutanlıkları teşkil edilmiş ve Elektronik Harp Birlikleri, Muhabere Elektronik Bilgi Sistemleri Alay Komutanlıkları kuruluşlarına dâhil edilmiştir.

Lojistik Yönetim Sistemi (LYS) projesi ile ikili ikmal ve üçlü bakım sistemine geçilmiştir. Bu kapsamda; Kara Kuvvetlerinin lojistik teşkilatı, Kara Kuvvetleri Karargâhından, tabur/müstakil bölük seviyesine kadar her kademede yeniden yapılandırılmıştır.

Kimyasal Biyolojik Radyolojik Nükleer (KBRN) birlikleri, 1997 yılında yeniden teşkilatlandırılmıştır.

Hava savunma sınıfının, topçu sınıfından ayrılarak ayrı bir sınıf hâline getirilmesi, 4185 sayılı Yasa ile kabul edilmiştir. Buna paralel olarak hava savunma birlikleri yeniden teşkilatlandırılmış, Topçu ve Füze Okulu bünyesinde kurulan Hava Savunma Okulu, 1998 yılında Çekmeköy Kışlası’na taşınmıştır. 2008 yılında Konya’ya konuş değiştirmiştir.

1999 yılında, Ankara’da faaliyete başlayan Kara Kuvvetleri İstihbarat Okulu, 2003 yılında lağvedilerek TSK İstihbarat Okulu ile birleştirilmiştir. 2010 yılına kadar K.K.K.lığına bağlı olarak faaliyetlerine devam eden TSK İstihbarat Okulu, bu tarihten itibaren Genelkurmay Başkanlığına bağlanmıştır. Eğitim ve öğretim faaliyetlerini, hâlen Ankara’da sürdürmektedir.

Kara havacılık birliklerinde tek elden emir komuta tesis etmek ve seferde uygulanacak komuta yapısına barıştan itibaren geçmek maksadıyla; 15 Ağustos 2003 tarihinde, Kara Havacılık Komutanlığı kurularak K.K.K.lığına bağlanmıştır.

İstihkâm birlikleri, 2006 yılında yeniden yapılandırılmıştır. Bu kapsamda; 1’inci Ordu ve 2’nci Ordu Komutanlığında İstihkâm Alayı, 3’üncü Ordu ve Ege Ordusu Komutanlığında İstihkâm Taburu seviyesinde istihkâm yetenek havuzları teşkil edilmiştir.

2007 yılında, Sınıf Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlıkları ile Eğitim Tugay Komutanlıkları, Kara Kuvvetleri Eğitim ve Doktrin Komutanlığına bağlanmıştır.

Yurt içinde olduğu kadar yurt dışında da Türk Silahlı Kuvvetlerini en iyi şekilde temsil eden Türk Kara Kuvvetleri, barışı destekleme harekâtlarına bugüne kadar önemli katkılarda bulunmuş ve bulunmaya devam etmektedir. Bu kapsamda; Türk Kara Kuvvetleri, aşağıdaki uluslararası harekâtlara katkıda bulunmaktadır.

Bosna Hersek’te icra edilen ALTHEA Harekâtı kapsamında; BM Güvenlik Konseyinin kararına istinaden ilk olarak 04 Ağustos 1994 tarihinde alay seviyesinde birlik ile harekâta katılmıştır. Bu tarihten itibaren alay/bölük seviyesinde değişen birlikler görevlendirilmiştir.

13 Temmuz 1999 tarihinden itibaren; Kosova’da meydana gelen çatışmaların engellenmesi maksadıyla Kosova Gücü (KFOR) Harekâtı’na katkı sağlamak amacıyla Kosova’da alay/bölük seviyesinde değişen birlikler görevlendirilmiştir.

Afganistan Kararlı Destek Misyonunda; 2015-2021 yılları arasında, Afganistan Türk Görev Kuvveti (ATGK) Komutanlığı olarak “Çerçeve Ülke” sorumluluğu yürütülmüştür. Görev, 28 Ağustos 2021 tarihinde, NATO personelinin tamamının geri çekilmesi ile sonlandırılmıştır.

Türkiye, BM Lübnan Geçici Kuvveti (United Nations Interim Force in Lebonan - UNIFIL) Harekâtı’na 20 Ekim 2006-01 Eylül 2013 tarihleri arasında, bölük seviyesinde birlik ile katkı sağlamıştır.

Sonuç olarak; Türk Kara Kuvvetleri, "Türk Birliğinin, Türk Kudret ve Kabiliyetinin, Türk Vatanseverliğinin Çelikleşmiş Bir İfadesi" olan Türk Silahlı Kuvvetlerimizin bir parçası olarak her zaman yüce milletimize layık olma azmi ve kararlılığı içinde ve onun emrinde olmanın şeref ve gururunu taşımaktadır.